Leki z grupy GLP-1, takie jak semaglutyd i tirzepatyd, stały się jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych w leczeniu otyłości. Wraz z ich popularnością pojawiły się jednak obawy dotyczące wpływu terapii na masę mięśniową. W środowisku fitness często można spotkać się ze stwierdzeniem, że „Ozempic zjada mięśnie”.
Dostępne badania pokazują jednak bardziej złożony obraz. Utrata tzw. lean mass rzeczywiście występuje podczas terapii, ale nie oznacza automatycznie utraty tkanki mięśniowej. Dla trenerów i osób aktywnych fizycznie kluczowe jest zrozumienie, co faktycznie mierzą badania oraz jaką rolę odgrywa trening siłowy podczas redukcji masy ciała wspomaganej farmakologicznie.
Wyjaśnienie pojęć:
GLP-1 – grupa leków stosowanych w leczeniu otyłości i cukrzycy typu 2, pomagających kontrolować apetyt i poziom glukozy we krwi.
Semaglutyd – substancja czynna stosowana m.in. w lekach Ozempic i Wegovy.
Tirzepatyd – lek działający na receptory GIP i GLP-1, stosowany m.in. w preparacie Mounjaro.
Lean mass – masa beztłuszczowa organizmu obejmująca m.in. mięśnie, wodę, narządy i inne tkanki niezawierające tłuszczu.
DXA – metoda oceny składu ciała wykorzystywana do pomiaru tkanki tłuszczowej, masy kostnej i masy beztłuszczowej.
Sarkopeniczna otyłość – współwystępowanie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej oraz obniżonej masy lub funkcji mięśni.
Skąd wzięły się obawy o utratę mięśni?
Dyskusja rozpoczęła się po publikacji analiz składu ciała w badaniach nad semaglutydem. Najczęściej przywoływane są wyniki badania STEP-1 oraz jego podanaliz wykorzystujących metodę DXA do oceny składu ciała.
W badaniu STEP-1 uczestnicy stosujący semaglutyd 2,4 mg tygodniowo przez 68 tygodni stracili średnio około 15% masy ciała. Jednocześnie odnotowano spadek masy beztłuszczowej (lean mass) o około 6,9 kg.
Na pierwszy rzut oka może to sugerować znaczną utratę mięśni. Problem polega jednak na tym, że DXA nie mierzy wyłącznie mięśni szkieletowych.
Co tak naprawdę oznacza „lean mass”?
W języku potocznym lean mass często jest utożsamiana z masą mięśniową. W badaniach naukowych sytuacja wygląda inaczej
DXA klasyfikuje jako lean mass między innymi:
• mięśnie szkieletowe,
• wodę ustrojową,
• glikogen,
• tkanki łączne,
• część narządów wewnętrznych.
Oznacza to, że spadek lean mass nie jest równoznaczny ze spadkiem wyłącznie tkanki mięśniowej.
To ważne szczególnie w pierwszych tygodniach redukcji masy ciała, gdy organizm traci część zapasów glikogenu oraz związanej z nim wody.
Semaglutyd i tirzepatyd – co pokazują badania?
STEP-1
W podanalizie badania STEP-1 około 40–45% utraconej masy ciała zostało sklasyfikowane jako lean mass.
Warto jednak podkreślić, że uczestnicy badania jednocześnie zwiększyli procentowy udział masy beztłuszczowej w organizmie, ponieważ utrata tkanki tłuszczowej była jeszcze większa.
SURMOUNT-1
W badaniu SURMOUNT-1 z wykorzystaniem tirzepatydu całkowita utrata masy ciała wyniosła około 21%.
Analiza składu ciała wykazała, że około 75% utraconej masy stanowiła tkanka tłuszczowa, a około 25% lean mass.
Nie oznacza to automatycznie, że tirzepatyd „chroni mięśnie” lepiej niż semaglutyd. Są to wyniki pochodzące z różnych badań i różnych populacji. Pokazują jednak, że większość utraconej masy pochodziła z tkanki tłuszczowej.
SEMALEAN
Ciekawych danych dostarczyło również badanie SEMALEAN obejmujące osoby leczone semaglutydem przez 12 miesięcy.
Zaobserwowano:
• spadek lean mass o około 3 kg do siódmego miesiąca,
• stabilizację tego parametru w dalszej części obserwacji,
• wzrost siły chwytu dłoni o około 4,5 kg,
• spadek częstości występowania sarkopenicznej otyłości z 49% do 33%.
To ważna obserwacja, ponieważ poprawa funkcji mięśniowej nie zawsze idzie w parze ze wzrostem masy mięśniowej.
Co dzieje się po odstawieniu leków?
Kluczowy wniosek
Utrzymanie efektów wymaga długoterminowych zmian stylu życia, a nie wyłącznie okresowego stosowania leku.
Dlaczego ten temat jest ważny dla trenerów?
Coraz więcej osób trafiających do klubów fitness i trenerów personalnych stosuje lub rozważa terapię GLP-1.
Dla praktyki trenerskiej najważniejsze są trzy wnioski:
1. Nie oceniaj efektów wyłącznie na podstawie masy ciała
Spadek masy ciała nie mówi wszystkiego o zmianach zachodzących w organizmie. Warto monitorować również siłę, obwody, wydolność, samopoczucie, tolerancję wysiłku.
2. Trening siłowy pozostaje kluczowy
Badania dotyczące redukcji masy ciała od wielu lat pokazują, że trening oporowy pomaga ograniczać utratę masy i funkcji mięśniowych podczas deficytu energetycznego. Choć bezpośrednich badań łączących GLP-1 i trening siłowy jest wciąż stosunkowo niewiele, obecna wiedza silnie wspiera utrzymanie regularnego treningu oporowego podczas terapii.
3. Trener nie zastępuje lekarza!
GLP-1 są lekami wydawanymi na receptę. Rolą trenera jest wspieranie procesu treningowego i monitorowanie funkcjonowania podopiecznego, a nie doradzanie w zakresie dawkowania, odstawiania czy zmiany leczenia.
W SKRÓCIE
01
Podczas terapii semaglutydem i tirzepatydem część utraconej masy ciała jest klasyfikowana jako lean mass.
02
Lean mass nie oznacza wyłącznie mięśni — obejmuje również wodę, glikogen oraz część narządów wewnętrznych.
03
Obecne dane nie potwierdzają tezy, że leki GLP-1 powodują wyjątkowo dużą utratę tkanki mięśniowej w porównaniu z innymi metodami redukcji masy ciała.
04
Tirzepatyd w dostępnych badaniach wykazywał niższy udział lean mass w całkowitej utracie masy ciała niż często cytowane wyniki dla semaglutydu.
05
Po odstawieniu terapii część pacjentów odzyskuje znaczną część utraconej masy ciała.
06
Trening siłowy pozostaje najważniejszym praktycznym narzędziem wspierającym utrzymanie siły i funkcji mięśni podczas redukcji masy ciała.
Podsumowanie
Dostępne badania nie potwierdzają prostego stwierdzenia, że leki GLP-1 „niszczą mięśnie”.
Podczas terapii rzeczywiście dochodzi do spadku lean mass, jednak parametr ten obejmuje znacznie więcej niż samą tkankę mięśniową. Obecne dane wskazują, że większość utraconej masy pochodzi z tkanki tłuszczowej, a funkcja mięśniowa nie musi pogarszać się równolegle ze zmianami obserwowanymi w DXA.
Dla trenerów i osób aktywnych fizycznie najważniejszy wniosek pozostaje niezmienny: niezależnie od sposobu redukcji masy ciała, trening siłowy pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi wspierających utrzymanie siły i sprawności.
ŹRÓDŁA
Wilding J.P.H. i wsp. New England Journal of Medicine (STEP-1).
STEP-1 Body Composition Substudy.
SURMOUNT-1 Body Composition Analysis.
SEMALEAN Study, Diabetes, Obesity and Metabolism (2026).
Linge J., Birkenfeld A.L., Neeland I.J. Circulation (2024).
STEP-1 Extension Study.
Barbell Medicine – GLP-1 Muscle Loss (2026).